"AM BALL ma-thà aig Bett, Bett le Johnson air an loidhne air an taobh a-muigh, Bett fhèin a' ruith suas gus an deach Johnson a-steach dhan a' mheadhan gu McClair. Chaill McClair i, tha i aig Hatsibegic, Hatsibegic ga cur gu Bostardivic, Bostardivic leatha a-mach gu Stanoykavic, Stanoykavic air an loidhne air taobh thall na pàirc, a-null dhan an taobh sa ge-tà gu Spasic, Spasic 's Nichol a' tighinn a-mach ma choinneamh . . ."
Dé tha ri ràdh mu dheidhinn siud? Tha tòrr ellipsis ann - tha "tha" agus "agus" gu mór a dhìth.
Tha sin a' sealltainn, gu ìre, dé seòrsa leabhair a th' ann a William Lamb, Scottish Gaelic Speech and Writing: Register Variation in an Endangered Lan
guage (Cló Ollscoil na Banríona, Beul Feirste, £19.50). Tha muinntir Uibhist eòlach air an ùghdar oir tha e teagasg ann an Colaiste Bheinne Bhadhla. Ma tha ùidh agad ann an gràmar na Gàidhlig bidh thu air son an leabhar a leughadh thu fhéin; mur eil, feuchaidh mi r'a mhìneachadh dhut cho goirid 's a ghabhas!
Ghabh Lamb 63 feartan cànain, leithid relative clause neo imperative verb. Ghabh e an uair sin earrannan de dh'ochd diofar sheòrsaichean Gàidhlig: còmhradh, agallamhan réidio, aithriseachd spòrs, rosg foirmeil, ficsean, seanchas tradiseanta, scriobtaichean naidheachd agus agus sgrìobhadh fèilleil. (Am measg an sgrìobhaidh fhèilleil tha airtigealan a thàinig on phàipear-naidheachd seo.)
Rinn e coimeas an uair sin eadar na seòrsaichean, feuch dé an uiread de gach feart a bh' anns gach gin. Sin aon dòigh air "stoidhle" a thomhas. Mar eisimpleir, sann aig "sgrìobhadh fèilleil" a b' fhaide na faclan 's a bu bheairtiche am briathrachas - air a thomhas leis an type-token ratio, neo an àireamh de dhiofar fhaclan anns gach uiread fhacal.
Sann eadar sgriobtaichean naidheachd agus seanchas tradiseanta a b' inntinniche na diofairean. "One would expect, given its mode and arguably greater formality, that news language would be the more conservative, but this is not the case." Ann am briathran eile, ged tha na naidheachdan sgrìobhte 's nach robh na sgeulachdan, sann anns na sgeulachdan a gheibhear an an gràmar as fheàrr. Ann a bhith a' mìneachadh car son, tha Lamb ag ràdh ann an nota-coise: "Since the 1990s, there have been more cases of semi-fluent speakers delivering the Gaelic news, echoing the situation in Ireland."
Tha diofar eadar prescriptive agus descriptive grammar. Tha treas cuid den leabhar air a thoirt do ghràmar descriptive na Gàidhlig, a' gabhail a-staigh rudan cumanta nach eil sna leabhraichean, leithid "a chionn bha fearg orm". Cuiridh móran fàilte air an leabhar mar thoradh air an fhiosrachadh seo.
The full article contains 492 words and appears in The Scotsman newspaper.
